Arıza kodu var ama lamba yanmıyor: bekleyen ve kalıcı kodlar
Motor arıza lambası bir hatanın ilk görülmesiyle değil, onaylanmasıyla yanar. Bekleyen kod henüz onaylanmamıştır, geçmiş kodun lambası sönmüştür, kalıcı kod ise tarayıcıyla silinmez.
Motor arıza lambası bir hatanın ilk görülmesiyle değil, onaylanmasıyla yanar. Kontrol ünitesi emisyonla ilgili bir testin başarısız olduğunu ilk kez gördüğünde ‘bekleyen’ bir kod yazar; aynı test bir sonraki sürüşte de başarısız olursa kod onaylanır ve lamba yanar. Lamba sönükken okuyucuda kod görmenin üç yaygın nedeni var: kod henüz onaylanmamış, hata bir süredir görülmediği için lamba sönmüş ya da kod kalıcı kayıt olarak duruyor (Innova).
Bekleyen kod: bir kez görüldü, henüz teyit edilmedi
Bekleyen kod, testin tek bir sürüşte başarısız olduğunu söyler. Sonraki sürüşte hata görülmezse kod kendiliğinden silinir, yani ömrü ilk görüldüğü andan bir sonraki izleme döngüsüne kadardır. Kaliforniya'nın OBD II yönetmeliği de bekleyen kodun, hata sonraki döngüde görülmediğinde o döngünün sonunda silinmesini tarif ediyor (yönetmelik metni).
Bekleyen kod her zaman parçanın bozuk olduğu anlamına gelmez; aralıklı bir arızanın ya da sınırda bir değerin tek seferlik görünümü olabilir. Bu yüzden önemli olan tekrar edip etmediğidir: aracı kullan, belirtinin çıktığı koşulu yinele, sonra yeniden oku. Okuyucuda bu liste ‘bekleyen kodlar’ (pending) menüsünde durur; OBD-II'nin servis 07'si de mevcut ya da son sürüş döngüsünde algılanan kodları gösterir (OBD-II PIDs).
Lambası sönmüş ama kodu duran araç
Hata bir süredir görülmüyorsa lamba söner, kod ise bir süre daha bellekte kalır. Kaliforniya yönetmeliği lambanın, hatayı izleyen sistem çalıştığı halde art arda üç sürüş döngüsü hata görülmeyince söndürülmesini; onaylanmış kodun ise hata 40 ardışık ısınma döngüsü boyunca görülmeyince silinmesini tarif ediyor. Bu sayılar ABD'de Kaliforniya'nın kuralıdır; Türkiye'de satılan bir aracın yazılımı farklı davranabilir.
Sonuç şu: lambası sönük ama onaylı kodu duran araç, yakın zamanda bir arıza yaşamıştır. Kullanıma göre birkaç hafta ya da ay önce olmuş olabilir. Parça kendiliğinden toparlamış, onarılmış ya da arıza yalnızca belirli koşulda çıkıyor olabilir. Bu tür koda ‘geçmiş’ (history) kodu deniyor; aralıklı arızaları izlemekte işe yarar, bu yüzden silmeden önce not edilmesi öneriliyor (Innova). Kodla birlikte donmuş kare (hatanın yazıldığı andaki devir, sıcaklık gibi değerler) de saklanır ve kodla birlikte silinir.
Kalıcı kod: tarayıcıyla silinmeyen kayıt
Kalıcı kod (permanent DTC) onaylı koda benzer ama OBD tarayıcıyla ya da aküyü sökerek silinemez. Silinmesi için altındaki sorunun giderilmesi ve izleme testinin tamamlanacak kadar araç sürülmesi gerekir; test sorunsuz bitince kod kendiliğinden kalkar (Innova). Kaliforniya yönetmeliği de kalıcı kodun kalıcı belleğe (NVRAM) yazılmasını ve hiçbir tarayıcı komutuyla ya da bilgisayarın gücü kesilerek silinememesini şart koşuyor (yönetmelik metni).
İkinci el açısından anlamı şu: hata belleği tarayıcıyla boşaltılmış bir araçta, bu listeyi destekliyorsa, kayıt yine görünebilir. Ama her araç bu listeyi göstermez. OBD-II'nin servis 0A'sı kalıcı kodlara ayrılmıştır, üreticilerin bütün servisleri desteklemesi ise zorunlu değildir (OBD-II PIDs). Okuyucu ‘desteklenmiyor’ diyorsa bu kalıcı kod olmadığı anlamına gelmez, yalnızca o listeye bakılamıyor demektir.
Onarımdan sonra da kalıcı kod hemen kalkmaz. İzleme testi tamamlanana kadar kayıt durabilir; yani yeni onarılmış bir araçta lambanın sönük olması ile kalıcı listenin boş olması aynı anda gerçekleşmeyebilir.
Okuyucuda dört listeyi ayrı ayrı çek
Basit bir okuma çoğu zaman yalnızca kayıtlı kodları getirir. Lambası yanmadan duran kayıtları yakalamak için şunlar ayrı ayrı okunur:
- Kayıtlı (onaylı) kodlar. Lambayı yakan ya da yakmış olan kodlar; OBD-II servis 03'ün döktüğü liste.
- Bekleyen kodlar. Son sürüşte görülen, henüz onaylanmamış hatalar; servis 07.
- Kalıcı kodlar. Silinemeyen kayıtlar; servis 0A. Araç desteklemiyorsa liste boş ya da ‘desteklenmiyor’ dönebilir.
- Donmuş kare. Kodun yazıldığı andaki devir, sıcaklık gibi değerler; hatanın hangi koşulda çıktığını gösterir.
Bu servisler emisyonla ilgili motor ve şanzıman kodlarını tarar. ABS, hava yastığı ya da gövde modüllerinin kodlarını görmek için markaya uygun daha yetkin bir cihaz gerekebilir; bu modüllerin kodları motor arıza lambasının konusu da değildir.
Bu kayıtlar ikinci elde ne anlatır
- Onaylı kod var, lamba sönük: hata yakın zamanda yaşanmış. Kodun hangi sisteme ait olduğunu ve onarım kaydını sor.
- Bekleyen kod var: hata aralıklı olabilir. Test sürüşünde belirtinin çıktığı koşulu yinele ve yeniden oku.
- Kalıcı kod var, onaylı kod yok: bellek silinmiş ya da arıza yeni onarılmış ve test henüz tamamlanmamış olabilir.
- Hiç kod yok: ‘sorun yok’ anlamına gelmez; kodlar silinebilir. Silinmiş hata belleğinin nasıl anlaşılabileceği ekspertiz yazısında anlatılıyor.
Kodun işaret ettiği arızalardan bazıları sitede kayıtlı. Emisyon kodlarıyla başlayanlara örnek olarak lambda sensörü ve kanister (purge) valfi kayıtları var:
Kodu silmeden önce yaz. Hata belleği silinince bekleyen ve onaylı kodlarla donmuş kare gider, aralıklı bir arızayı yeniden yakalamak zorlaşır. Kalıcı kod silinemese de diğerleri silinir; geçmiş kodları not etmeden temizleme.