Otomatik şanzıman ikazı ve acil durum (limp) modu: araç neden kısıtlı vitesle gider
Acil durum modunda şanzıman kontrol ünitesi hasarı önlemek için vitesleri kısıtlar: araç belirli viteslerde kalır ya da hiç vites değiştirmez. Kapat-aç bazen modu kaldırır ama arızayı gidermez; nedeni şanzıman ünitesinin arıza hafızası gösterir.
Otomatik şanzıman acil durum (limp) moduna girdiğinde araç yalnızca belirli viteslerde gider ya da hiç vites değiştirmez. Bunu şanzımanın kontrol ünitesi yapar: hasara yol açabilecek bir durum algıladığında şanzımanı korumak için çalışmasını kısıtlar. Ram 2500/3500 kullanım kılavuzu bu durumda performansın ciddi biçimde düşebileceğini, motorun stop edebileceğini ve bazı durumlarda şanzımanın motor kapatılıp açıldıktan sonra yeniden devreye girmeyebileceğini yazıyor.
Sürüş güvenliği açısından mod ciddiye alınmalıdır: gaza basınca beklenen ivme gelmeyebilir, kavşakta ya da sollamada araç yetersiz kalabilir. Mod devreye girdiyse güvenli bir yerde durup aşağıdaki kapat-aç adımlarını kendi aracının kılavuzundaki sürelerle denemek, ardından servise gitmek gerekir.
Gösterge ne söyler, araç hangi viteste kalır
Kılavuz anlatımlarında mod şu belirtilerle tanınıyor: şanzıman yalnızca bazı viteslerde çalışıyor ya da hiç vites değiştirmiyor, gösterge panelinde bir mesaj çıkıyor ve motor arıza lambası yanabiliyor. İkazın biçimi de kilitlenilen vites de ortak bir kural değil. Bir Mercedes E-Serisi kılavuzunun (1997 model) kopyasında acil durum modunda yalnızca 2. vites ile geri vites seçilebildiği yazıyor. Sitedeki W204 C-Serisi kaydında araç 2. ya da 3. viteste kalıyor. Peugeot 406'daki 4 ileri otomatikte ise kayıt, Sport ve Winter lambalarının birlikte yanıp sönmesini arıza modunun işareti olarak anlatıyor. Aracında bu davranışın nasıl göründüğünü kılavuzdaki gösterge tablosu ve şanzıman bölümü söyler.
Şanzıman mı motor mu kısıtlanıyor
“Acil durum modu” deyimi motor tarafında da kullanılıyor. Sitedeki kayıtlarda hem şanzıman hem motor kaynaklı örnekler var: DPF dolduğunda güç kaybı ve acil durum modu, piezo enjektör arızasında motor arıza lambası ve acil durum modu görülüyor. Ayrımın pratik yolu vites davranışına bakmaktır. Vitesler normal geçiyor ve yalnızca güç düşüyorsa kısıtlama motor tarafında olabilir; vites seçimi kısıtlanmış ya da vites sabit kalmışsa şanzıman tarafı öne çıkar. İkisi aynı anda da olabilir, kesin ayrımı arıza hafızaları yapar.
Kapat-aç neyi geçirir, neyi geçirmez
Ram'ın kılavuzu geçici bir sorun için şu sıfırlamayı anlatıyor: araç durdurulur, vites P'ye (yoksa N'ye) alınır, kontak düğmesi motor kapanana kadar basılı tutulur, yaklaşık 30 saniye beklenir, motor yeniden çalıştırılır ve vites seçilir. Sorun artık algılanmıyorsa şanzıman normale döner. Mercedes kılavuzu benzer adımları (P konumu, motoru kapatıp 10 saniye bekleme, yeniden çalıştırma) tarif ediyor; orada amaç modu kaldırmak değil, 2. vitese ya da geri vitese geçebilmek. Bekleme süresi markaya göre değiştiği için kendi aracının kılavuzundaki değeri kullan.
Yöntemin iki sınırı var. Birincisi, Ram bazı durumlarda şanzımanın kapat-açtan sonra yeniden devreye girmeyebileceğini söylüyor; gösterge mesajı bunu belirtiyorsa sıfırlamanın yalnızca güvenli bir yerde, tercihen yetkili serviste yapılmasını istiyor. İkincisi, mod kalksa da neden kalkmış olmaz: aynı kılavuz sıfırlama işe yarasa bile en kısa sürede servise gidilmesini ve şanzımanın tanı cihazıyla incelenmesini öneriyor. Servise gidince işi kolaylaştıran bilgiler şunlar:
- Gösterge mesajının tam metni ve yanan lambaların fotoğrafı.
- Hangi viteslerin seçilebildiği ve geri vitesin çalışıp çalışmadığı.
- Modun ne zaman girdiği: soğukken mi, ısındıktan sonra mı, yokuşta ya da yük altında mı.
- Kapat-aç sonrası düzelip düzelmediği ve düzelmenin ne kadar sürdüğü.
Nedeni yalnızca şanzıman ünitesinin kayıtları gösterir
Modun nedeni modele göre değişir ve tahminle bulunmaz. Sitedeki kayıtlar örnek veriyor: Mercedes 7G-Tronic'te valf gövdesindeki elektrikli iletken plaka ve sensörlerin ısı ve yağdan bozulması, Audi S tronic'te mekatronik ünite, kavrama paketleri ya da solenoidlerdeki aşınma, Ford Fiesta'daki Powershift'te kontrol modülü yazılımı ile devir ya da sıcaklık sensörü verilerinin tutarsızlığı. Fiesta kaydı arıza hafızasının şanzıman tarafından da taratılmasını özellikle istiyor; motor kodlarını okuyan bir taramanın şanzıman ünitesini de kapsadığından emin olmak gerekir.
Mod test sürüşünde saklanabilir
Kapat-aç modu kaldırabildiği için sorun, satıcının getirdiği araçta test sürüşü sırasında hiç görünmeyebilir. Peugeot 406 kaydı da aralıklı vites takmamayı ve motoru yeniden çalıştırınca düzelmeyi anlatıyor. Bu yüzden arıza hafızası ve bakım kaydı, sürüş kadar önemlidir.
- Şanzımanı soğukken ve ısındıktan sonra ayrı ayrı sür; vites geçişlerinde gecikme, vuruntu ya da vitesin tek viteste takılı kalması kılavuzların anlattığı mod belirtileridir.
- Arıza hafızasının şanzıman ünitesinden taranmasını iste; sitedeki kayıtlar da bunu öneriyor.
- Şanzıman yağı ve filtresinin değişim kaydını iste; aynı kayıtlar bunu da kontrol listesine koyuyor.
Genel ekspertiz kontrolleri için ekspertiz yazısına, çift kavramalı şanzımanlarda test sürüşünü anlatan kuru kavramalı şanzıman yazısına ve tüm şanzıman kayıtları için şanzıman belirtileri sayfasına bakabilirsin.
Kılavuz örnekleri farklı araç sınıflarına ve dönemlere aittir: ABD'de satılan bir kamyonet ve eski bir Mercedes. Aracında hangi prosedürün geçerli olduğunu kendi kullanım kılavuzu ve yetkili servis söyler.