OBD2 arıza kodu nasıl okunur: cihaz, uygulama ve kodun yapısı

Arıza kodunu okumak için aracın OBD soketine bir okuyucu ya da telefona bağlanan bir adaptör takılır, kontak açılır ve cihaz kayıtlı kodları gösterir. Ekrana gelen P0301 gibi beş karakterli kod, hangi sistemin hangi devresinin ya da sınamasının sınırı aştığını söyler; hangi parçanın bozuk olduğunu söylemez. İkinci elde işin püf noktası, okurken hiçbir şeyi silmemek ve okunan her şeyi kaydetmektir.

Soket nerede, hangi araçta var

Standart soket 16 pinli SAE J1962 bağlantısıdır. OBD-II belirtimi soketin direksiyondan yaklaşık 60 santimetre (2 fit) içinde olmasını, üretici muafiyet almışsa da en azından sürücünün erişebileceği yerde bulunmasını şart koşuyor (Wikipedia). Pratikte genellikle direksiyon sütununun çevresinde, torpidonun alt kenarında bulunur; bazı araçlarda küçük bir kapakla örtülüdür. Pin 16 aküden gelen artı beslemedir, pin 4 şase, pin 5 sinyal toprağıdır. Cihaz gücünü soketten aldığı için hiç ışık vermiyorsa önce bu üç hattaki besleme ve şaseyi kontrol etmek gerekir.

Her araçta soket olması standart OBD uyumu anlamına gelmez. Avrupa Birliği'nde EOBD, benzinli araçlarda 1 Ocak 2001'den, dizellerde 1 Ocak 2004'ten itibaren ilk tescil edilen araçlar için zorunlu hale geldi; yeni tanıtılan modellerde bu tarihler bir yıl önceydi. Daha eski bir araçta 16 pinli soket görünse bile standart kodları vermeyebilir; denemeden bilemezsin.

Üç tür cihaz, üç ayrı kapsam

• Tek başına kod okuyucu. Kendi ekranı olan küçük cihaz kod okur, siler ve temel verileri gösterir; telefon gerekmez. Kapsamı çoğunlukla motor kontrol ünitesinin emisyonla ilgili kodlarıyla sınırlıdır.
• Telefon uygulamalı adaptör. Bluetooth, Wi-Fi ya da USB ile bağlanan küçük bir köprüdür; çoğu ELM327 çipine ya da onun uyumlusuna dayanır. ELM327 J1850, ISO 9141-2, ISO 14230-4 (KWP) ve ISO 15765-4 (CAN) protokollerini konuşur, yani standart OBD verisini okuyabilir. Piyasadaki ucuz adaptörlerin bir kısmı orijinal çip değil klondur; klonlar eski v1.4 yazılımını çalıştırır ve gerçekte olmayan sürüm numaraları bildirebilir, bu yüzden “v2.1” yazması orijinallik kanıtı sayılmaz (ELM327). Bağlantı kopuyorsa, protokol bulunamıyorsa ya da bazı veriler gelmiyorsa ilk şüphelenilecek şey adaptördür, araç değil.
• Marka tanılama cihazı ya da yazılımı. Motor dışındaki modüllere (ABS, ESP, hava yastığı, şanzıman, gösterge) erişir ve üreticiye özgü kodları okur. Kapsamı marka, model yılı ve sistem bazında belirlenir: ABS ve hava yastığı okuyabilen bir cihazın üretici sayfasında bile bu destek yalnızca çoğu ABD markalı araçta 1996-2008 aralığı için veriliyor (örnek). Cihaz alırken ya da servisten okutma isterken aracın markası, yılı ve okunacak modül için kapsam listesine bak.

Okuma sırası ve dokunulmayacak düğme

• Kontak açık, motor kapalı bağlan. Cihazı tak, motoru çalıştırmadan kontağı aç ve adaptörün uygulamayla eşleşip protokolü kendisinin bulmasını bekle.
• Kayıtlı kodları oku. Bunlar sistemin doğrulanmış emisyon arızası olarak sakladığı kodlardır (servis modu 03).
• Bekleyen ve kalıcı kodlara da bak. Bekleyen kod, mevcut ya da son tamamlanan sürüş döngüsünde saptanan emisyon kodudur (mod 07); kalıcı kodlar ayrı saklanır (mod 0A). Her cihaz üçünü birden göstermez; menüde “kayıtlı”, “bekleyen” ve “kalıcı” diye geçer.
• Dondurulmuş kareyi (freeze frame) kaydet. Kodun kaydedildiği andaki motor devri, yük, soğutma suyu sıcaklığı gibi değerler (mod 02), arızanın hangi koşulda doğduğunu söyler.
• Hazırlık (readiness) durumuna göz at. Emisyon sınamalarının tamamlanıp tamamlanmadığı, kodların yakın zamanda silinip silinmediğine dair ipucu verir; bunun nasıl yorumlanacağı ayrı bir okumadır.
• Silme düğmesine basma. Silme komutu kayıtlı ve bekleyen kodların yanında dondurulmuş kareyi de temizler (mod 04); nedeni gidermez, kodun neden doğduğunu gösteren kaydı yok eder. Satın alacağın aracı okurken silme: kayıtlar senin için bilgi taşıyor.
• Ekran görüntüsü al. Kodları, dondurulmuş kareyi, kilometreyi ve saati kaydet; pazarlıkta ve ekspertiz raporuyla karşılaştırmada işe yarar.

P0301'i parçalarına ayırmak

Kodun beş karakteri beş ayrı bilgi taşır. P0301 üzerinden:

• P: kodu üreten sistem grubu (P güç aktarma organı, B kaporta ve iç donanım, C şasi, U modüller arası iletişim).
• 0: kodun standart (SAE/ISO tanımlı) olduğunu gösterir; her markada aynı anlama gelir. 1 üreticiye özgü koddur ve anlamı markaya göre değişir. P kodlarında 2 de standart bir aralıktır.
• 3: güç aktarma organında alt sistemi belirtir: 1 ve 2 yakıt-hava ölçümü, 3 ateşleme ve tekleme, 4 yardımcı emisyon kontrolü, 5 araç hızı ve rölanti, 6 bilgisayar ve çıkış devresi, 7 ve 8 şanzıman. A ile F arası hibrit sistemin kodlarıdır.
• 01: o alt sistemdeki belirli arızadır. P0301'de bu, birinci silindirde tekleme algılandığı anlamına gelir.

İkinci karakteri 0 olan kodların bu çözümlemesi her markada geçerlidir. P1 ile başlayan bir kodun anlamı için markanın kendi tanılama bilgisi gerekir; genel listelerde bulduğun açıklama o marka için geçerli olmayabilir.

Kod bir parça adı değildir

Kod, kontrol ünitesinin bir sınama sırasında sınırın aşıldığını gördüğü devreyi ya da sistemi adlandırır. P0301'in arkasında ateşleme bobini, buji, enjektör, silindir sıkıştırması ya da emme kaçağı olabilir; kodu okumak bu listeyi daraltmaz, yalnızca nereden başlanacağını gösterir. Koda bakıp parça değiştirmek çoğu zaman sorunu çözmeden masraf çıkarır.

Sitedeki kayıtlarda bu ayrım görülüyor: aynı motor arıza lambası bir modelde ateşleme bobininden, bir başkasında lambda sensöründen geliyor.

Standart bir ekspertizde hata belleğinin okunması rapor kalemi olmayabilir; kendi okumanı ekspertizden önce yapılacak ücretsiz bir ön kontrol olarak kullan. Ekspertizin neyi kapsayıp neyi kapsamadığı ekspertiz yazısında anlatılıyor. Emisyonla ilgili arıza türlerinin tümü için DPF, EGR ve AdBlue arızaları sayfasına bak.